Kim są Ślązacy i Ślązaczki? Jak wygląda Polska oraz świat z górnośląskiej perspektywy? Czym jest dla nich śląski – i jak to się stało, że z lekceważonej „gwary” stał się językiem sztuki? W jaki sposób rozwija się literatura wrażliwa na Śląsk – dotykająca śląskiej odmienności i przyglądająca się jej przemianom?
Jak doszło do tego, że teatr stał się miejscem, które nie tylko towarzyszyło, ale także realnie uczestniczyło w procesie transformacji śląskiej kultury? Czym jest dla aktorów, aktorek i widowni język śląski, który wybrzmiewa na scenie? Jakie znaczenie mają dla Górnego Śląska głosy kobiet i perspektywa feministyczna? W jaki sposób przemiany męskości dotyczą Śląska i jak przebiegają w kontekście stereotypu rzekomego (czy realnego?) matriarchatu?
Czy wartości takie jak praca, poczucie godności, rodzina i przywiązanie do miejsca zamieszkania są wciąż żywe i cenne dla współczesnego społeczeństwa? Co dzisiaj oznacza pojęcie „domu” i „domowego języka” – i czy to, co prywatne, domowe, staje się publiczne? Na ile perspektywa Ślązaczek i Ślązaków jako wspólnoty historycznie skazanej na wielokulturowość, wieloetniczność i wielojęzyczność – a dziś coraz częściej świadomie je wybierającej – może stać się ważną narracją także dla całej Polski?
Czym jest życie na pograniczu kultur, wyznań i języków? Jak „pograniczność” nas kształtuje?
Czym jest konstrukt odmienności z perspektywy odmieńca, a czym z perspektywy obserwatora? Na ile odmienność bywa obciążeniem, a kiedy wzmacnia? Kiedy staje się obcością? W jaki sposób i w jakim stopniu różnica poszerza perspektywę jednolitej, większościowej wspólnoty? Jak powiedzieć „tak” odmieńcowi?
Rozmawiać będą:
Beata Guczalska – dr hab., badaczka współczesnego teatru, zajmuje się twórczością reżyserów (Jerzy Jarocki, Krystian Lupa, Konrad Swinarski) oraz sztuką aktorską. Doktor habilitowana, profesorka Akademii Sztuk Teatralnych w Krakowie, gdzie wykłada na Wydziale Aktorskim oraz na Wydziale Reżyserii i Dramaturgii. W latach 2012–2016 dziekanka Wydziału Reżyserii, w latach 2016–2024 prorektorka uczelni. Autorka książek: Jerzy Jarocki. Artysta teatru (1999), Aktorstwo polskie. Generacje (2014), Trela (2015), Konrad Swinarski. Biografia ukryta (2024); redaktorka tomów poświęconych historii teatru oraz autorka wielu artykułów publikowanych m.in. w „Didaskaliach”, „Teatrze”, „Dialogu”. Jurorka konkursów i festiwali teatralnych. Laureatka Górnośląskiej Nagrody Literackiej „Juliusz” za książkę Konrad Swinarski. Biografia ukryta.
Wojciech Śmieja – profesor Uniwersytetu Śląskiego, literaturoznawca i polonista. Zajmuje się przede wszystkim literaturą i kulturą polską XX i XXI wieku. W swoich badaniach koncentruje się na reprezentacjach i ekspresjach płci oraz seksualności (gender studies, queer studies, krytyczne studia nad mężczyznami i męskościami). Autor książki Po męstwie, nominowanej do Nagrody im. Marcina Króla oraz Śląskiej Nagrody Literackiej HONORIS KRAUZA. Opublikował cztery monografie autorskie, tom reportaży oraz kilkadziesiąt artykułów, szkiców i esejów w czasopismach naukowych i pracach zbiorowych. Uczestniczył w licznych konferencjach krajowych i międzynarodowych. Odbył staże i wyjazdy naukowe na uczelniach w Niemczech (Greifswald), Francji (Lille), Włoszech (Neapol) oraz w USA (Nowy Jork), gdzie jako visiting scholar studiował w Center for the Study of Men and Masculinities pod kierunkiem prof. Michaela Kimmela. Mieszka na pograniczu Górnego Śląska i Śląska Cieszyńskiego – oba regiony fascynują go w równym stopniu.
Karolina Pospiszil – doktorka, adiunktka w Instytucie Literaturoznawstwa Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Badaczka współczesnej, wielojęzycznej literatury górnośląskiej oraz wspólnototwórczego wymiaru literatury. Realizuje grant Narodowego Centrum Nauki poświęcony górnośląskiemu polu literackiemu. Tłumaczy z języka czeskiego, przede wszystkim książki związane ze Śląskiem. W 2024 roku była członkinią Rady Języka Śląskiego.
Robert Talarczyk – reżyser, dramaturg, aktor, Ślązak. Od 2013 roku dyrektor Teatru Śląskiego w Katowicach. Dyrektor Międzynarodowego Festiwalu „Open The Door”, poświęconego osobom i grupom wykluczonym, przewodniczący kapituły Nagrody im. Kazimierza Kutza. Zrealizował około 70 spektakli na kilkunastu polskich scenach. Szczególne miejsce w jego twórczości zajmują przedstawienia poświęcone Śląskowi i Ślązakom (Cholonek, Piąta strona świata, Western, Wujek.81. Czarna ballada, Drach, Pokora, Nikaj, Godej do mie), podejmujące tematykę śląskiej mitologii, tożsamości i historii, doceniane za mówienie o uniwersalnych problemach językiem lokalnym, zrozumiałym dla każdego widza. Laureat Nagrody im. Zygmunta Hübnera „Człowiek Teatru” (2021). Jego spektakle telewizyjne (Piąta strona świata, Wujek.81. Czarna ballada, Imperium, Hotel Korfanty) były wielokrotnie nagradzane, m.in. na Festiwalu „Dwa Teatry”.
Aleksandra Klich – dziennikarka, pisarka, menedżerka kultury. Przez 22 lata związana z „Gazetą Wyborczą”. Była zastępczynią redaktora naczelnego Adama Michnika, redaktorką naczelną „Wysokich Obcasów” i „Wysokich Obcasów Extra”, prezeską Fundacji „Wysokich Obcasów”. Prowadziła wiele prodemokratycznych, feministycznych, ekologicznych i społecznych projektów na rzecz praw człowieka w Polsce. Uczestniczyła w cyfrowej transformacji „Wyborczej” oraz budowie modelu prenumerat cyfrowych. Zafascynowana Górnym Śląskiem – napisała o nim kilka książek, m.in. biografię Kazimierza Kutza Cały ten Kutz, reportaże historyczne Bez mitów oraz wywiad-rzekę z Arturem Rojkiem. Prowadzi podcast Piąta strona świata o Śląsku i świecie oglądanym ze śląskiej perspektywy. Konsultantka w portalu dla uchodźczyń z Ukrainy sestry.eu. Mieszka w lasach rudzkich. Mama. Od 2023 roku dyrektorka Powiatowej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Rybniku.
Ôzprŏwka ô zakamuflowanej ôpcyje ślōnskij: ô gŏdce, ô hyrach i ô ślōnskij siyle.
